شرکت دانشبنیان هومان شیمی پارس با راهاندازی خط تولید صنعتی نانوذرات کربنات کلسیم، یکی از مواد اولیه راهبردی مورد نیاز صنایع مختلف را در داخل کشور بومیسازی کرده است. این محصول که در صنایع رنگ، پلیمر، لاستیک، سیم و کابل، قطعات صنعتی و بسیاری از حوزههای تولیدی کاربرد دارد، با اندازه ذرات ۵۰ تا ۷۰ نانومتر و خلوص ۹۸.۵ درصد تولید میشود. به گفته مسئولان این شرکت، توسعه این فناوری علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، امکان ارتقای کیفیت محصولات صنعتی، افزایش ظرفیت تولید داخلی و پاسخگویی به بخش قابل توجهی از نیاز بازار کشور را فراهم کرده است.
تولید صنعتی نانوکربنات کلسیم در ایران؛ گامی برای تأمین نیاز صنایع رنگ، پلیمر و لاستیک
رشد فناوری نانو در سالهای اخیر، مسیر تازهای را برای ارتقای کیفیت مواد اولیه مورد استفاده در صنایع مختلف باز کرده است. یکی از مهمترین این مواد، نانوذرات کربنات کلسیم است که به دلیل تأثیر قابل توجه بر خواص مکانیکی، حرارتی و فیزیکی محصولات، به یکی از پرکاربردترین افزودنیهای صنعتی تبدیل شده است. اکنون یک شرکت دانشبنیان ایرانی توانسته با بومیسازی این فناوری، زمینه تولید صنعتی این محصول را در کشور فراهم کند.
شرکت دانشبنیان هومان شیمی پارس پس از چند سال فعالیت پژوهشی و توسعه فناوری، موفق به تولید صنعتی نانوذرات کربنات کلسیم شده است؛ محصولی که پیش از این بخش مهمی از نیاز صنایع کشور به آن از طریق واردات تأمین میشد.
فعالیتهای تحقیق و توسعه این شرکت در زمینه تولید نانوکربنات کلسیم از سال ۱۳۹۶ آغاز شد. متخصصان این مجموعه پس از انجام مطالعات آزمایشگاهی و طراحی فرآیند تولید، در مدت کمتر از دو سال موفق شدند خط پایلوت تولید این محصول را راهاندازی کنند. موفقیت این مرحله زمینه را برای ورود به تولید صنعتی فراهم کرد و در نهایت از شهریور سال ۱۳۹۸ تولید انبوه نانوذرات کربنات کلسیم در مقیاس صنعتی آغاز شد.
نانوذرات تولیدشده توسط این شرکت دارای اندازهای در محدوده ۵۰ تا ۷۰ نانومتر و خلوص ۹۸.۵ درصد هستند. این محصول متناسب با نیاز صنایع مختلف در دو نوع ساده و پوششدار یا آبگریز تولید میشود و امکان تغییر فرمولاسیون آن براساس نیاز مشتریان نیز وجود دارد.
کیفیت این نانوذرات با استفاده از روشهای استاندارد آزمایشگاهی از جمله پراش پرتو ایکس (XRD)، میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) و میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM) ارزیابی شده و نتایج این آزمونها کیفیت و ساختار مناسب محصول را تأیید کرده است.
یکی از مهمترین ویژگیهای نانوکربنات کلسیم، نقش آن به عنوان فیلر یا پرکننده در محصولات صنعتی است. استفاده از این ماده میتواند خواص مکانیکی بسیاری از محصولات را بهبود دهد و موجب افزایش استحکام، انعطافپذیری، مقاومت در برابر ضربه و پایداری حرارتی شود. به همین دلیل صنایع مختلف از این ماده به عنوان یکی از افزودنیهای اصلی در فرمولاسیون محصولات خود استفاده میکنند.
دامنه کاربرد این محصول بسیار گسترده است. صنایع نفت و گاز، لاستیک، پلاستیک، پلیمر، سیم و کابل، تولید کاغذ سلولزی و کاغذ سنگی، چرم مصنوعی، رنگ و رزین، کاشی و سرامیک، صنایع دارویی و غذایی، تولید مواد شوینده، مصالح ساختمانی، قطعات خودرو و صنایع هوایی تنها بخشی از حوزههایی هستند که از نانوذرات کربنات کلسیم بهره میبرند.
علاوه بر این، این نانوذرات در تولید پوششهای محافظ، رنگهای ضدخش و محصولات پیشرفتهای که نیازمند مقاومت بیشتر در برابر سایش و عوامل محیطی هستند نیز کاربرد دارند.
بر اساس اعلام این شرکت، تعدادی از واحدهای صنعتی کشور هماکنون از این محصول در خطوط تولید خود استفاده میکنند. شرکتهای پویا پلیمر و شمیم پلیمر از جمله مشتریان صنعتی این محصول هستند که از نانوکربنات کلسیم در تولید محصولات پلیمری استفاده میکنند. همچنین شرکت عالی تحریر پارسیان نیز این فناوری را در تولید رنگ گواش ضدخش به کار گرفته است.
برآوردهای انجامشده نشان میدهد ظرفیت بازار داخلی نانوکربنات کلسیم، بدون در نظر گرفتن نیاز صنعت کاغذ سنگی، حدود پنج هزار تن در سال است. با توسعه صنعت کاغذ سنگی، میزان تقاضا برای این محصول میتواند از این رقم نیز فراتر رود؛ موضوعی که نشاندهنده ظرفیت بالای بازار داخلی برای توسعه این فناوری است.
در حال حاضر ظرفیت اسمی خط تولید شرکت هومان شیمی پارس حدود ۱۵۰۰ تن در سال است. این مجموعه فعالیت خود را با تولید سالانه حدود هزار تن آغاز کرده و برنامههایی برای افزایش ظرفیت تولید تا سقف اسمی کارخانه در دستور کار دارد.
مسئولان این شرکت همچنین اعلام کردهاند که پیشنهادهایی از سوی برخی شرکتها برای سرمایهگذاری مشترک و تولید این محصول تحت لیسانس دریافت شده است. به گفته آنها، در صورت نهایی شدن این همکاریها، امکان افزایش ظرفیت تولید و پاسخگویی کامل به نیاز صنایع داخلی فراهم خواهد شد.
یکی از مهمترین دستاوردهای این پروژه، افزایش سهم ساخت داخل در فرآیند تولید است. در ابتدای مسیر توسعه فناوری، بخشی از مواد اولیه مورد نیاز از خارج کشور تأمین میشد، اما با توسعه فعالیتهای تحقیق و توسعه، اکنون بیش از ۹۷ درصد مواد اولیه مورد استفاده در این خط تولید از منابع داخلی تهیه میشود.
بخش عمده این مواد از واحدهای مستقر در شهرک صنعتی سمنان تأمین میشود و بخشی دیگر نیز از تولیدکنندگان داخلی در تهران خریداری میشود. این موضوع علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، موجب کاهش هزینههای تولید، افزایش امنیت زنجیره تأمین و توسعه توانمندیهای داخلی در این حوزه شده است.
هومان شیمی پارس پیش از این نیز محصول دانشبنیان دیگری را با عنوان محلول آبگریزکننده شیشه به بازار عرضه کرده بود. این محصول با ایجاد لایهای شفاف روی سطوح شیشهای، از چسبیدن قطرات آب و آلودگی جلوگیری میکند و در خودروها، ساختمانها، مراکز درمانی، هتلها و فروشگاهها کاربرد دارد. استفاده از این پوشش علاوه بر افزایش دید و ایمنی، دفعات شستوشوی سطوح را کاهش داده و در مصرف آب نیز صرفهجویی میکند.
کارشناسان معتقدند توسعه فناوری نانو در حوزه تولید مواد اولیه صنعتی، نقش مهمی در ارتقای کیفیت محصولات داخلی و افزایش رقابتپذیری صنایع خواهد داشت. تولید صنعتی نانوذرات کربنات کلسیم نیز در همین راستا، نمونهای از تبدیل دانش فنی به محصول تجاری است که میتواند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، زمینه حضور در بازارهای صادراتی را نیز فراهم کند.
بومیسازی این فناوری نشان میدهد که با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و تکیه بر توان متخصصان داخلی، امکان تولید مواد پیشرفتهای که پیشتر وابستگی بالایی به واردات داشتند، وجود دارد؛ مسیری که علاوه بر ایجاد ارزش افزوده برای صنایع، میتواند به توسعه اقتصاد دانشبنیان، افزایش اشتغال تخصصی و تقویت زنجیره تأمین فناوریهای پیشرفته در کشور کمک کند.
